435509787_270047

#کشاورزی_با_کمترین_آب

بحران آب در دنیا معضلی اساسی است که روز به روز ابعاد گسترده تری از آن نمود پیدا می کند تا آنجاییکه حتی بسیاری بر این باورند که جنگهای آینده در جهان نه بر سر مسائلی همچون منافع سیاسی و یا منابع ثروت نظیر نفت و انرژی ، که بیشتر بر سر آب خواهد بود ؛ شاید از این گفته تعجب کنیم ، ولیکن قطعا اگر شرایط موجود در دنیا و روند پیش رو را با دقت و کنکاش بیشتری مورد توجه قرار دهیم واقعیت یافتن این نظریه چندان دور از ذهن نخواهد بود .
اما در این میان شرایط نقاطی از دنیا همچون کشور ما که با کویرها و بیابانهای پهناور از نظر جغرافیایی عمدتا در نقاط خشک وکم بارش قرار دارد وضعیت حادتری بخود می گیرد و بحران جدی تر خواهد بود . البته ما در این مطلب مختصر قصد پرداختن به موضوع وسیع بحران کم آبی و عوارض ناشی از آنرا نداریم چرا که خود مبحث بسیار گسترده ایست که مباحث مفصلی را طلب می کند بطوریکه بسیار می توان در مورد آن نوشت و بعضا جداگانه به آن خواهیم پرداخت ، اما آنچه در این مختصر قصد یادآوری و بیان آنرا داریم موضوع مصرف بی رویه و نامناسب آب در کشاورزیهای سنتی و لزوم جایگزینی آن با روشهای نوین و کم مصرف است که با توجه به درصد بالای حجم مصرف آبهای قابل مصرف در کشاورزی سنتی یک موضوع بسیار اساسی و ریشه ایست که حتی می تواند سرنوشت ساز باشد .
چیزی که همگی ما حداقل تا همین چند سال اخیر دیده و بعضا تجربه کرده ایم موضوع استفاده بی رویه از آب بصور غرقابی در فعالیتهای کشاورزی سنتی بوده است ؛ اگر چه در دهه ها و بخصوص سالیان اخیر با ورود علوم مختلف و بخصوص انواع دستاوردهای تکنولوژی و صنعت به تمامی عرصه های زندگی بشری از جمله کشاورزی روشهای سنتی پیشین همچون کشت و آبیاری غرقابی در بسیاری کشورهای دنیا بویژه کشورهای توسعه یافته که حتی بعضا از منابع آب کافی هم برخوردار هستند بکلی منسوخ گردیده و یا در حال جایگزین شدن است ، اما متاسفانه در برخی نقاط دیگر دنیا بویژه کشور ما علیرغم بحران شدید کم آبی هنوز هم در حد وسیعی از همان روشهای سنتی وغیرقابل توجیه استفاده می شود .
🔹قطعا با افزایش روز به روز جمعیت بشری در کره زمین این جمعیت به عنوان اولین نیاز بشری نیاز به غذا دارد و مسلما به هر طریق ممکن می بایست این غذا تامین شود ، اما همانگونه که اشاره شد منابع موجود در زمین و بویژه آب قابل مصرف بسیار محدود و بعضا رو به پایان است ؛ واگر چه این روزها بعضا حتی صحبتهایی مبنی بر استخراج و استحصال برخی مواد معدنی از دیگر کرات و سیارکها شنیده می شود ! ولیکن آب مخصوصا آب قابل مصرف از موادی است که از هیچ کجای دیکر کهکشان مخصوصا منظومه شمسی قابل تامین نیست ؛! پس برای فرار از این بن بست و رفع تناقض موجود و برای حل این مشکل اساسی چه باید کرد ؟؟
همانگونه که ذکر شد در کشور پهناور ما که با محدودیت شدید منابع آبی مواجهیم بحران موجود روز به روز شکل حادتر و جدی تری بخود می گیرد ، اگر چه در یکی دو سال اخیر و با عنایت خداوندی و بارشهای نسبتا مناسب در برخی فصول سال مشکل بطور مقطعی و موقتی حل شد ولیکن اگر در سالهای آینده حجم بارشها کم شود قطعا بحران موجود روی دیگری از خود نشان خواهد داد .
خشک شدن دریاچه ها و تالابها ، خشک شدن بیشتر چشمه ها و قنوات و حتی برخی رودخانه ها که همگی روزگاری و بعضا تا همین سالهای اخیر سرمنشاء زندگی و حیات بوده اند بهمراه افت شدید سطح آبهای زیرزمینی همگی از واقعیتهای تلخ و نشانه های بارز و زنگ هشداری جدی بر بحران پیش رو هستند .
🔹متاسفانه در سالهای اخیر در بسیاری نقاط کشور برای جبران کمبودها بصورت کاملا بی رویه و غیر حساب شده و فقط برای رفع و رجوع کردن موقتی مشکل ، چاههای عمیق بسیاری حفر گردیده که با کاهش شدید و مداوم سطح آبهای زیر زمینی روز به روز شاهد افزایش عمق چاهها بوده ایم که این مشکل اساسی غیر از کاهش سطح و اتمام حجم آبهای زیرزمینی عوارض بسیار دیگری را هم بر ما تحمیل می کند از آن جمله عوارضی همچون کاهش شدید کیفیت آبهای موجود به دلیل افزایش غلظت آلاینده ها و یا نشستهای مکرر زمین که در بسیاری نقاط کشور همچون برخی مناطق استان یزد به وفور دیده می شود ، و یا حوادث و بلایای طبیعی همچون زلزله که بعضا حتی ممکن است به غضب و عذاب الهی تعبیر کنیم در حالیکه در واقعیت امر چیزی جز نتیجه بی فکریهای خودمان نیست و اگر خوب دقت کنیم افزایش معنا دار اینگونه حوادث در برخی نقاط کشور همچون استان کرمان که برای افزایش تولید محصولاتی نظیر پسته و صرفا برای دستیابی به سود اقتصادی بیشتر میزان این چاهها بسیار بیشتر از حد مجاز استاندارد فراتر رفته ، کاملا با این موضوع در ارتباط خواهد بود .
اما همانگونه که گفته شد مقصود ما صرفا پرداختن به بحران کم آبی نیست چرا که خود بحثهای مفصلی را می طلبد ولیکن هدف از بیان این مقدمه لزوم پرهیز از کشاورزی به روشهای سنتی بویژ

ه آبیاری غرقابی و روی آوردن به روشهای نوین کشاورزی با روشهای آبیاری مدرن بویژه کشاورزی گلخانه ایست بویژه در مناطق کم آب و کم بارانی همچون شهرستان طبس .
آمایش سرزمین و توجه به منابع و استعدادها و شرایط موجود در هر منطقه از مباحث اساسی است که برای برنامه ریزیها و پیشبرد اهداف کلان در هر منطقه ای باید مورد توجه اساسی قرار گیرد و در بحث مورد نظر ما نیز باید این نکته را مورد نظر قرار دهیم که برای هر منطقه از کشور و از جمله شهرستان طبس کدامیک از روشهای کشاورزی و بویژه آبیاری متناسب با منابع و شرایط موجود است .
کشاورزی و کشت گلخانه ای یکی از روشهای نوین کشاورزیست که علاوه بر افزایش قابل ملاحظه تولید در هکتار از مزایای بسیار دیگری بویژه کاهش بسیار زیاد میزان مصرف آب برخوردار است و بنابراین با توجه به بحران جدی کم آبی که روز به روز در حال گسترش است و کم کم به سمت بی آبی پیش می رود ، شاید اگر کمی واقع بینانه تر نگاه کنیم چاره ای جز گام برداشتن در آن مسیر نداریم و بنابراین هر چه زودتر به فکر چاره باشیم خدمت زیادی به خود و جامعه و بخصوص فرزندان و نسلهای آینده خود کرده ایم زیرا اگر امروز به آن نپردازیم فردا مجبور به آن خواهیم بود تا جاییکه حتی شاید فردا هم دیر شده و قابل جبران هم نباشد چرا که جبران هر متر ارتفاع سطح آبهای زیرمینی صدها و شاید هزاران سال زمان نیاز خواهد داشت .
🔹شاید جالب و حتی عجیب باشد اینکه در استانی مانند استان یزد که از مناطق کم باران کشور است و با متوسط بارندگی سالیانه بسیار پایین همه آنرا به عنوان استانی کم باران و خشک می شناسند در تولید برخی محصولات رکورد دار است تا جاییکه حتی بنابر تجربه و مواجهه مستقیم نگارنده حجم وسیعی از محصولات کشاورزی تولید گلخانه ها به خارج از کشور صادر می شود ، و جالب اینکه بسیاری از یزدیهایی که اجدادشان همگی کشاورز بوده و تا همین سالهای اخیر به دلیل کمبود منابع و بویژه کمبود آب برای کشاورزی به سایر نقاط کشور می رفتند اکنون با رواج و توسعه کشاورزی گلخانه ای به یزد برگشته اند و دیگر راهی سایر استانها نمی شوند و بنابراین پیشگیری از مهاجرت و حتی مهاجرت معکوس در مناطقی که شرایط توسعه اینگونه روشهای کشاورزی وجود دارد از دیگر مزایایی است که می توانیم انتظار داشته باشیم .
🔹اما یک موضوع اساسی و مهم که بویژه مسئولین باید مورد نظر قرار دهند اینستکه معمولا تغییر سنتها و عادتهای مردم کاری بسیار دشوار است چرا که مردمانی که نسل اندر نسل به کاری خو گرفته اند و پشت اندر پشت آنرا تجربه کرده و یاد گرفته اند بعضا حتی از تصور رفتن به سمت روشی متفاوت و جدید هم ترس دارند بویژه آنکه در مناطق روستایی و محروم منابع و داراییهای افراد هم بسیار محدود است و نمی توانند با آزمون و خطا چیزی را مکرر تجربه کنند تا یاد بگیرند چرا که حتی اگر یکبار هم در کارشان با شکست مواجه شوند در واقع ورشکست می شوند و ممکن است تمام دارایی و زندگیشان را از دست بدهند ، بنابراین مسئله بسیار مهمی که در این موضوع اساسی نمود پیدا می کند عزم وهمت جدی مسئولین در حمایت از کشاورزان بویژه در امر آموزش اولیه کشاورزان تا زمانی که روی پای خود بایستند خواهد بود .
🔹قطعا کشاورزان به عنوان یکی از زحمتکش ترین اقشار جامعه وتامین کننده اصلی غذای جامعه یعنی مهمترین نیاز اولیه بشری ، خود نیز نیازهای بسیاری دارند و مسئولین و دولتمردان از جنبه های گوناگون همچون ارائه تسهیلات لازم می بایست آنانرا مورد حمایت قرار دهند که البته خود دست اندرکاران امر بیشتر برنیازهای آنان واقفند و ما قصد پرداختن به آنرا نداریم ، اما نکته اساسی که مورد توجه ماست و باید مورد نظر قرار بگیرد موضوع آموزش اولیه کشاورزان و حمایت جدی مسئولین برای رواج و گسترش روشهای جدید و مقرون به صرفه بخصوص کشتهای گلخانه ایست ؛ البته یافتن راهکارهای مناسب برای این امر نیز موضوع دیگریست که با توجه به شرایط و ظرفیتهای موجود خود مسئولین و کارشناسان مربوطه می بایست آنرا بررسی و ارزیابی نمایند ، اما به عنوان مثال خود نهادهای مربوطه می توانند گلخانه های معدودی ایجاد نمایند تا ضمن بهره برداری از عایدات آن به آموزش دیگران هم بپردازند ، و یا حتی می توانند با شراکت با کشاورزان احتمال ضرر آنانرا کاهش دهند ، و یا اینکه در صورت ضرر و زیان در دفعات و تجربه های اولیه ضرر و زیان آنانرا از طریق منابع و حمایتهای دولتی جبران کنند ، و یا در تامین نیروی کار و بخصوص کارگران ماهر و با تجربه از دیگر نقاط مانند استانهای همجوار با همکاری دستگاهها ونهادهای مربوطه همکاری نمایند ؛ ولی بهر حال چیزی که مهم است اینستکه موضوع آموزش اولیه مخصوصا تا زمانیکه کشاورزان تجربه و مهارت لازم را پیدا کنند و بتوانند روی پای خود بایستند و در نهایت تا رایج شدن این روشها باید جدی گرفته شود و مسئولین مربوطه بویژه در شهرستان با احساس مسئولیت و عزم وتصمصم جدی و نه صرفا از روی رفع مسئولیت و باری به هر جهت به عنوان هدفی اساسی و سرنوشت ساز که چاره ای جز انجام آن نیست به آن نگاه کنند .
🔹همانگونه که اشاره شد تردیدی نیست که اینگونه مباحث اساسی و ریشه ای دارای ابعاد بسیار وسیع و گسترده ایست که هرکدام در جای خود بحثهای مفصلی را طلب می کند و لیکن درخصوص کلیت موضوع مورد اشاره شکی نیست که بحران آب به عنوان یک بحران جدی و اساسی پیش روی همه ماست و در این میان هر گونه اقدامی در راستای کاهش مصرف بی رویه آبهای قابل مصرف علاوه بر آنکه از نظر شرعی جلو یکی از بزرگترین گناهان یعنی اسراف آب به عنوان بزرگترین نعمت الهی را خواهد گرفت ، گامی بسیار بزرگ در راستای پیشگیری از بسیار مشکلات آینده خواهد بود و بنابراین روی آوردن به سمت روشهای جدید کشاورزی بویژه کشتهای گلخانه ای که ضمن مزایای بسیار همچون افزایش قابل ملاحظه میزان برداشت محصولات بعضا گفته می شود حتی تا نود درصد صرفه جویی در مصرف آب را بدنبال دارد ، از واقعیتهایی است که هیچ چاره ای جز رفتن به آن مسیر را نداریم و بنابراین در مناطق کم آبی همچون شهرستان طبس که بعضا بحران موجود بیشتر رخ نمایی می کند جایگزینی و رواج این روشها امریست که توجه و حمایت همگی و بویژه در گامهای اولیه توجه وحمایت بیشتر مسئولین را طلب می کند .
به امید فرداهای بهتر
✍محسن اختیاری

برچسب ها :

این مطلب بدون برچسب می باشد.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی